Công cuộc Đổi mới toàn diện đất nước do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo từ Đại hội VI (1986) đến nay vừa tròn 40 năm, mang ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống lý luận về đường lối phát triển đất nước. Việc tổng kết này không chỉ nhằm bổ sung lý luận mà còn chuẩn bị thiết thực cho Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, hướng tới các mốc lịch sử 2030 và 2045.

1. Bối cảnh lịch sử và Sự phát triển nhận thức lý luận

40 năm qua, Việt Nam triển khai Đổi mới trong bối cảnh thế giới biến động phức tạp: từ sự sụp đổ của mô hình CNXH ở Liên Xô và Đông Âu, sự kết thúc của Chiến tranh lạnh đến sự bùng nổ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và xu thế toàn cầu hóa. Từ thực tiễn đó, nhận thức lý luận của Đảng đã có những bước tiến vượt bậc:

• Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội: Đây là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, là vấn đề mang tính nguyên tắc và sống còn của chế độ. Độc lập dân tộc là tiền đề để xây dựng CNXH, và CNXH là cơ sở bảo đảm vững chắc cho độc lập dân tộc.

• Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: Đây là đột phá lý luận cơ bản nhất. Đảng khẳng định kinh tế thị trường là sản phẩm của văn minh nhân loại, không đối lập với CNXH và là phương thức hiệu quả để xây dựng CNXH. Mô hình này đảm bảo sự gắn kết giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước phát triển.

• Mô hình và Đặc trưng CNXH: Đảng đã cụ thể hóa mô hình CNXH Việt Nam với 8 đặc trưng, 8 phương hướng cơ bản và 10 mối quan hệ lớn cần giải quyết. Đặc biệt, mục tiêu bao trùm được xác định là: "Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh".

2. Những thành tựu thực tiễn mang tính lịch sử

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước đã đạt được những thành tựu to lớn, làm thay đổi căn bản diện mạo quốc gia:

• Về Kinh tế: Việt Nam từ một nước nghèo, lạc hậu đã trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình. Quy mô GDP tăng mạnh, dự báo đạt khoảng 510 tỉ USD vào năm 2025; hội nhập sâu rộng với quan hệ thương mại với hơn 230 quốc gia và ký kết 17 FTA.

• Về Văn hóa - Xã hội: Văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần, là sức mạnh nội sinh và động lực phát triển. Chỉ số phát triển con người (HDI) và chỉ số hạnh phúc liên tục tăng, tuổi thọ trung bình đạt 74,5 tuổi vào năm 2024. Việt Nam đã hoàn thành sớm nhiều Mục tiêu Thiên niên kỷ của Liên hợp quốc.

• Về Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại: Thực hiện chiến lược "Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa", giữ nước từ khi nước chưa nguy. Việt Nam từ thế bị bao vây, cấm vận đã thiết lập quan hệ đối tác chiến lược, đối tác toàn diện với 38 quốc gia, bao gồm tất cả các nước ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.

• Về Xây dựng Đảng và Hệ thống chính trị: Đảng đã thực hiện cuộc cách mạng về sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Hải Phòng và các địa phương khác đã triển khai sáp nhập đơn vị hành chính, giảm cấp trung gian (không tổ chức cấp huyện), hoàn thành vượt mức trước 5 năm các mục tiêu về tinh gọn bộ máy của Nghị quyết 18.

3. Những hạn chế và Bài học kinh nghiệm

Bên cạnh thành tựu, báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra các khó khăn: kinh tế phát triển thiếu bền vững, năng suất lao động còn thấp, nguy cơ bẫy thu nhập trung bình và tình trạng suy thoái đạo đức, tham nhũng ở một bộ phận cán bộ vẫn diễn biến phức tạp.

Từ thực tiễn 40 năm, Đảng rút ra 5 bài học kinh nghiệm cốt lõi:

1. Kiên định và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.

2. Giữ vững vai trò lãnh đạo tuyệt đối của Đảng là nhân tố quyết định mọi thắng lợi.

3. Quán triệt sâu sắc quan điểm "Dân là gốc", phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân.

4. Bám sát thực tiễn, phản ứng chính sách linh hoạt và quyết liệt trong tổ chức thực hiện.

5. Không ngừng đổi mới tư duy, đặc biệt là tư duy chiến lược và tôn trọng quy luật khách quan.

4. Tầm nhìn chiến lược cho giai đoạn mới

Đảng xác định mục tiêu đến năm 2030 là nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, vững bước đi lên CNXH. Trong giai đoạn tới, Việt Nam sẽ tập trung vào đột phá về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN để giải phóng mọi nguồn lực phát triển.