Trải qua 15 năm thực hiện Kết luận số 14-KL/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng về công tác vận động người Việt Nam ở nước ngoài (NVNONN), thành phố Hải Phòng đã ghi dấu ấn đậm nét trong việc củng cố khối đại đoàn kết dân tộc và phát huy mạnh mẽ nguồn lực của kiều bào cho sự phát triển của thành phố cảng. Với tầm nhìn chiến lược, Hải Phòng xác định cộng đồng người Hải Phòng ở nước ngoài (NHPONN) là một bộ phận không thể tách rời của dân tộc, là cầu nối quan trọng đưa thành phố vươn tầm quốc tế trong kỷ nguyên mới.

Sức mạnh từ sự lãnh đạo và quán triệt đồng bộ

Nhận thức rõ tầm quan trọng của công tác đối với NVNONN, trong 15 năm qua, thành phố Hải Phòng đã chỉ đạo làm tốt công tác phổ biến, quán triệt các chủ trương của Đảng và Nhà nước tới các cấp ủy, tổ chức Đảng và chính quyền. Các văn bản chỉ đạo quan trọng như Chỉ thị số 01-CT/TU hay Kế hoạch số 105/KH-UBND đã tạo hành lang pháp lý vững chắc để triển khai các hoạt động vận động, hỗ trợ kiều bào giai đoạn 2016-2026.

Sở Ngoại vụ được giao nhiệm vụ là cơ quan đầu mối, chủ trì tham mưu và thực hiện quản lý nhà nước về công tác này. Đơn vị đã tích cực kết nối với các tổ chức, hội đoàn và cá nhân NHPONN, đồng thời làm tốt vai trò bảo hộ công dân, thể hiện trách nhiệm của thành phố trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bà con ở nước sở tại. Đặc biệt, sự sáp nhập của Hội Liên lạc Việt kiều thành phố Hải Phòng và Hội Liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài tỉnh Hải Dương vào năm 2025 đã tạo ra một địa chỉ tin cậy, giúp kiều bào xóa bỏ rào cản khi trở về quê hương.

Củng cố khối đại đoàn kết và giữ gìn bản sắc văn hóa

Xác định văn hóa và ngôn ngữ là sợi dây kết nối bền chặt nhất, Hải Phòng đã triển khai nhiều hoạt động ý nghĩa để củng cố khối đại đoàn kết. Thành phố thường xuyên tổ chức các buổi gặp mặt kiều bào dịp Tết Nguyên đán, tạo không gian để lãnh đạo thành phố lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của bà con. Các sự kiện văn hóa lớn như Lễ hội Hoa Phượng Đỏ cũng trở thành điểm hẹn để kiều bào tìm về nguồn cội.

Công tác giữ gìn tiếng Việt được đặc biệt chú trọng thông qua các hoạt động như tặng sách dạy tiếng Việt cho các hội đoàn ở nước ngoài hay tổ chức “Cuộc thi viết về Hải Phòng”. Những nỗ lực này không chỉ giúp thế hệ trẻ kiều bào gắn kết với quê hương mà còn lan tỏa giá trị văn hóa Việt ra toàn thế giới.

Sức mạnh của tình đồng hương còn được cụ thể hóa qua các hoạt động nhân đạo. Từ năm 2003 đến nay, cộng đồng NHPONN đã đóng góp trên 15 tỷ đồng cho các chương trình từ thiện, xây dựng trường học, trạm y tế và hỗ trợ nạn nhân chất độc màu da cam. Trong đại dịch Covid-19, kiều bào Hải Phòng đã chủ động ủng hộ tiền mặt và nhu yếu phẩm, đồng hành cùng thành phố vượt qua khó khăn.

Nguồn lực kinh tế và trí thức: Động lực phát triển thành phố

Hải Phòng đã đạt được những kết quả ấn tượng trong việc thu hút nguồn lực tài chính từ kiều bào. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, giá trị kiều hối chuyển về thành phố liên tục gia tăng, đạt đỉnh 409 triệu USD vào năm 2019 và duy trì ở mức cao 380 triệu USD vào năm 2024. Nguồn lực này không chỉ ổn định nhờ những kiều bào định cư lâu năm tại Âu - Mỹ mà còn thường xuyên qua hoạt động đưa người đi lao động tại các thị trường Châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc.

Về đầu tư, tính đến tháng 10/2025, toàn thành phố (sau sáp nhập) có 39 dự án có chủ đầu tư là cá nhân NVNONN với tổng vốn đăng ký đạt 155,4 triệu USD. Các dự án tiêu biểu như “Làng Việt kiều Quốc tế” hay các dự án trong Khu công nghiệp Phú Thái đã đi vào hoạt động ổn định, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động địa phương và đóng góp đáng kể cho ngân sách thành phố.

Bên cạnh đó, Hải Phòng cũng chủ động thu hút nguồn lực trí thức thông qua các đề tài nghiên cứu khoa học và chương trình hợp tác quốc tế. Thành phố đã phê duyệt các chương trình đẩy mạnh hợp tác khoa học công nghệ, tạo điều kiện thuận lợi cho các chuyên gia kiều bào tham gia tư vấn và giải quyết các bài toán thực tiễn của địa phương, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao.

Nhận diện thách thức và bài học kinh nghiệm

Dù đạt được nhiều thành tựu, cũng cần chỉ ra những hạn chế cần khắc phục. Thể chế và chính sách đôi khi chưa theo kịp thực tiễn sinh động, công tác phối hợp giữa các đơn vị đôi khi còn thiếu tính chủ động và chưa đồng bộ trong cách hiểu các quy định pháp luật.

Một trong những khó khăn lớn nhất là công tác thống kê dữ liệu kiều bào hiện vẫn thực hiện thủ công, dẫn đến thiếu sự chuẩn xác và cập nhật kịp thời, gây khó khăn cho việc hoạch định chính sách. Nguồn lực thực hiện, bao gồm cả kinh phí và nhân lực chuyên trách tại cấp xã, phường còn mỏng, chưa tương xứng với tiềm năng của địa phương.

Nguyên nhân khách quan đến từ các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và sự thay đổi chính sách nhập cư của các nước. Tuy nhiên, nguyên nhân chủ quan là do nhận thức về công tác này ở một số đơn vị chưa đồng bộ, thủ tục hành chính còn phức tạp và chưa dành nguồn lực xứng đáng để thu hút tài năng kiều bào.

Tầm nhìn và giải pháp trong kỷ nguyên phát triển mới

Bước vào giai đoạn mới, Hải Phòng đặt mục tiêu đổi mới toàn diện công tác NVNONN theo hướng chủ động, hiện đại và thực chất. Thành phố dự báo cộng đồng NHPONN sẽ tiếp tục ổn định và trẻ hóa, trở thành nguồn lực quan trọng cho các mục tiêu phát triển bền vững.

Các nhóm giải pháp trọng tâm bao gồm:

1. Đẩy mạnh chuyển đổi số: Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa về NHPONN, đồng bộ và liên thông để phục vụ công tác dự báo xu hướng di cư và hoạch định chính sách. Duy trì liên lạc qua các kênh truyền thông số như Zalo để cập nhật thông tin hai chiều kịp thời.

2. Thu hút thế hệ trẻ và trí thức: Xây dựng chính sách khuyến khích sinh viên, thanh niên kiều bào về thực tập và tham gia các dự án cộng đồng tại Hải Phòng,. Kết nối các chuyên gia kiều bào với mạng lưới đổi mới sáng tạo và các doanh nghiệp khởi nghiệp trong nước.

3. Hoàn thiện chính sách và cải cách hành chính: Tận dụng các điểm mới của Luật Đất đai 2024 và Luật Nhà ở 2023 để tạo điều kiện cho kiều bào sở hữu bất động sản và đầu tư kinh doanh bình đẳng như công dân trong nước. Đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến toàn trình cho các thủ tục hộ tịch, quốc tịch để kiều bào không gặp áp lực hành chính khi trở về.

4. Nâng cao hiệu quả bảo hộ công dân: Đặc biệt quan tâm trợ giúp pháp lý cho lao động Việt Nam ở nước ngoài, nhất là lao động nữ. Lãnh đạo thành phố cam kết trực tiếp lắng nghe và giải quyết dứt điểm các kiến nghị của bà con, không để xảy ra tình trạng hách dịch, cửa quyền.

Công tác vận động người Việt Nam ở nước ngoài tại Hải Phòng đang đứng trước những thời cơ lớn. Với vị thế là trung tâm công nghiệp, dịch vụ và logistics hiện đại, Hải Phòng cam kết sẽ tiếp tục là "bến đỗ" bình yên và đầy tiềm năng cho bà con kiều bào. Việc phát huy hiệu quả nguồn lực NHPONN không chỉ góp phần phát triển kinh tế mà còn là minh chứng cho sức mạnh đại đoàn kết dân tộc, đưa Hải Phòng vững vàng tiến vào kỷ nguyên mới của dân tộc.