Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, sự chuyển dịch mạnh mẽ của dòng chảy nhân lực, nguồn lực đầu tư, kinh doanh và tri thức xuyên quốc gia đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hiện đại hóa các dịch vụ công lĩnh vực đối ngoại. Việc đẩy mạnh phân cấp thẩm quyền thực hiện thủ tục hành chính (TTHC) về Chứng nhận lãnh sự (CNLS) và Hợp pháp hóa lãnh sự (HPHLS) từ Bộ Ngoại giao xuống các cơ quan ngoại vụ địa phương không chỉ là một nhiệm vụ hành chính thuần túy, mà còn là bước đi chiến lược nhằm tối ưu hóa nguồn lực quốc gia và nâng cao năng lực cạnh tranh đối ngoại.

1. Tính tất yếu từ thực tiễn và tư duy quản lý mới

Hiện nay, công tác CNLS/HPHLS vẫn tập trung chủ yếu tại Cục Lãnh sự (Bộ Ngoại giao) tại Hà Nội và Sở Ngoại vụ TP. Hồ Chí Minh. Với khối lượng hồ sơ ước tính lên tới hơn 500.000 bản mỗi năm và tốc độ tăng trưởng 15-20%, mô hình tập trung hiện tại đang đối mặt với nguy cơ quá tải, gây áp lực lớn lên hệ thống và gia tăng chi phí, thời gian cho người dân và doanh nghiệp ở các địa phương xa trung tâm.

Việc thực hiện Nghị quyết số 04/NQ-CP của Chính phủ về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước là cơ sở pháp lý vững chắc để tái cấu trúc thẩm quyền này. Chuyển dịch thẩm quyền xuống địa phương chính là hiện thực hóa phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", giúp rút ngắn khoảng cách địa lý và thời gian xử lý hồ sơ.

2. Chuyên nghiệp hóa hạ tầng và nhân lực đối ứng tại địa phương

Để việc phân cấp không chỉ là sự "chuyển giao áp lực" mà là "nâng cao chất lượng", Bộ Ngoại giao đã xây dựng dự thảo Đề án, trong đó xác lập hệ thống tiêu chuẩn nghiêm ngặt về hạ tầng kỹ thuật và con người.

• Về nhân sự: Các cơ quan ngoại vụ địa phương cần xây dựng đội ngũ cán bộ có phẩm chất đạo đức tốt, am hiểu sâu sắc về luật pháp quốc tế và quy trình nghiệp vụ lãnh sự. Chế độ kiểm tra, sát hạch định kỳ và luân chuyển cán bộ là then chốt để đảm bảo tính liêm chính và nghiệp vụ vững vàng.

• Về kỹ thuật: Việc ứng dụng phần mềm nội bộ dùng chung do Bộ Ngoại giao xây dựng, kết nối bảo mật 24/7 và đồng bộ hóa mẫu con dấu, chữ ký hàng ngày là điều kiện tiên quyết. Đây là yếu tố đảm bảo tính thống nhất và xác thực cao nhất cho các loại giấy tờ pháp lý của Việt Nam khi ra nước ngoài.

3. Giá trị đối ngoại và hiệu quả kinh tế - xã hội

Việc phân cấp thẩm quyền CNLS/HPHLS mang lại những giá trị đa tầng:

• Đối với người dân và doanh nghiệp: Cắt giảm tối đa chi phí đi lại và trung gian, đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và lao động đi làm việc tại nước ngoài. Việc nhận kết quả tại chỗ giúp doanh nghiệp chớp thời cơ trong giao dịch quốc tế.

• Đối với công tác đối ngoại: Một quy trình lãnh sự thông suốt, hiện đại là thông điệp mạnh mẽ về một nền hành chính Việt Nam minh bạch, kiến tạo. Điều này trực tiếp hỗ trợ công tác bảo hộ công dân, thúc đẩy hợp tác đầu tư và tạo môi trường kinh doanh hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài tại từng địa phương.

• Về quản lý nhà nước: Bộ Ngoại giao (Cục Lãnh sự) sẽ chuyển từ vai trò "làm thay" sang vai trò "kiến tạo", tập trung vào việc xây dựng thể chế, thanh tra, kiểm tra và xử lý các vấn đề đối ngoại phức tạp ở tầm vĩ mô.

4. Những thách thức và lộ trình hiện thực hóa

Lộ trình phân cấp cần được thực hiện thận trọng theo quy mô và năng lực của từng địa phương (tùy theo nhóm quy mô lớn, trung bình và nhỏ). Thách thức lớn nhất chính là đảm bảo an ninh, bảo mật thông tin và ngăn chặn việc giả mạo giấy tờ trong môi trường phân tán. Do đó, việc triển khai tem CNLS/HPHLS điện tử có mã QR và chữ ký số là công cụ kiểm soát hiệu quả nhất hiện nay.

Phân cấp thẩm quyền CNLS/HPHLS là một mắt xích quan trọng trong tiến trình cải cách tư pháp và hành chính đối ngoại. Khi các địa phương thực sự làm chủ được quy trình này, Hải Phòng cũng như các tỉnh, thành khác sẽ không chỉ là các thực thể hành chính, mà sẽ trở thành những thực thể đối ngoại năng động, góp phần minh chứng cho nền hành chính Việt Nam - nền hành chính phục vụ, lấy sự hài lòng của người dân và uy tín quốc gia làm thước đo cao nhất./.