Từ ngày 01/9/2026, Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16 có hiệu lực thi hành, thay thế Luật Tiếp cận thông tin số 104/2016/QH13. Nhằm bảo đảm Luật được triển khai đồng bộ, thống nhất và hiệu quả trên phạm vi cả nước, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cùng các Bộ, ngành liên quan đã khẩn trương ban hành hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành toàn diện. Sự ra đời của luật mới và các văn bản quy phạm pháp luật kèm theo đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc thể chế hóa quyền hiến định của công dân, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao tính minh bạch của nền hành chính nhà nước.
Khung pháp lý đồng bộ và Kế hoạch triển khai toàn diện
Để chuẩn bị tốt nhất cho việc thi hành Luật ngay từ ngày đầu có hiệu lực, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 918/QĐ-TTg ngày 21/5/2026 ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật Tiếp cận thông tin. Kế hoạch xác định rõ tiến độ, thời hạn hoàn thành và trách nhiệm cụ thể của từng Bộ, ngành, địa phương nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của hệ thống chính trị và Nhân dân.
Nằm trong lộ trình hoàn thiện khung pháp lý hướng dẫn, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 337/2026/NĐ-CP ngày 26/8/2026 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật. Cùng với đó, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 126/2026/TT-BTC ngày 24/8/2026 quy định chi tiết về chi phí thực tế để in, sao, chụp và gửi thông tin. Các văn bản này đều đồng loạt có hiệu lực từ ngày 01/9/2026, tạo nên một hành lang pháp lý hoàn chỉnh, thông suốt từ Trung ương đến cơ sở.
Theo Kế hoạch của Thủ tướng Chính phủ, công tác triển khai tập trung vào các nhóm nhiệm vụ trọng tâm:
Tổ chức tuyên truyền, phổ biến sâu rộng nội dung Luật và văn bản hướng dẫn.
Ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành.
Công khai thông tin đầu mối tiếp nhận yêu cầu; rà soát, kiện toàn đội ngũ cán bộ, công chức làm đầu mối cung cấp thông tin.
Rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật có liên quan để kịp thời sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới.
Số hóa hồ sơ, tài liệu và vận hành hiệu quả Cổng/Trang thông tin điện tử, cơ sở dữ liệu của cơ quan.
Tổ chức các hội nghị tập huấn chuyên sâu cho lực lượng trực tiếp làm công tác cung cấp thông tin ở Trung ương và địa phương.
Những quy định cốt lõi và các điểm mới nổi bật
Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16 khẳng định nguyên tắc mọi công dân đều bình đẳng, không bị phân biệt đối xử trong việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin. Thông tin được cung cấp phải bảo đảm tính chính xác, đầy đủ, kịp thời và minh bạch. Luật phân định rõ ràng ranh giới giữa các loại thông tin:
Thông tin phải được công khai rộng rãi: Văn bản quy phạm pháp luật, chiến lược phát triển, dự toán và quyết toán ngân sách, dự án đầu tư công, quy hoạch, thủ tục hành chính, chính sách xã hội.
Thông tin không được tiếp cận: Thông tin thuộc bí mật nhà nước, thông tin gây nguy hại đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại, trật tự an toàn xã hội.
Thông tin tiếp cận có điều kiện: Thông tin liên quan đến bí mật kinh doanh, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân nếu được chủ sở hữu hoặc cá nhân đó đồng ý.
Cụ thể hóa Luật, Nghị định số 337/2026/NĐ-CP đã đưa ra nhiều biện pháp thi hành mang tính đột phá:
Bảo đảm quyền tiếp cận cho các đối tượng yếu thế: Quy định các biện pháp hỗ trợ đặc thù cho người khuyết tật (trang bị thiết bị hỗ trợ, người hướng dẫn), người dân tộc thiểu số, người dân sinh sống tại vùng biên giới, hải đảo, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn (cung cấp thông tin qua hệ thống truyền thanh cơ sở, phát hành ấn phẩm bằng tiếng dân tộc, tổ chức sinh hoạt cộng đồng).
Đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ: Các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm nâng cấp Cổng/Trang thông tin điện tử, xây dựng Chuyên mục riêng về tiếp cận thông tin, số hóa tài liệu và tích hợp dữ liệu. Đặc biệt, Nghị định khuyến khích ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng số để hỗ trợ công dân tra cứu, khai thác thông tin nhanh chóng.
Chuẩn hóa quy trình và thời hạn giải quyết: Ban hành 6 mẫu văn bản chuẩn hóa sử dụng trong quy trình cung cấp thông tin theo yêu cầu. Thời hạn giải quyết yêu cầu đối với thông tin đơn giản, có sẵn là chậm nhất 03 ngày làm việc; đối với thông tin phức tạp là chậm nhất 12 ngày làm việc (có thể gia hạn nhưng tối đa không quá 12 ngày).
Minh bạch về chi phí: Thông tư số 126/2026/TT-BTC quy định chi tiết mức thu chi phí thực tế in, sao, chụp. Cụ thể: phô tô đen trắng khổ A4 là 3.000 đồng/trang, phô tô màu là 18.000 đồng/trang; đối với tài liệu đã số hóa chỉ thu 2.000 đồng/trang A4 đen trắng và 14.000 đồng/trang A4 màu để khuyến khích công dân tiếp cận thông tin trên môi trường số.
Ý nghĩa của việc ban hành và thi hành quy định
Việc ban hành và triển khai đồng bộ Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành mang ý nghĩa chính trị, pháp lý và xã hội sâu sắc:
Hoàn thiện hành lang pháp lý bảo vệ quyền con người, quyền công dân: Quy định rõ ràng trách nhiệm cung cấp thông tin của cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập giúp công dân dễ dàng thực hiện quyền được biết, quyền giám sát của mình.
Nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình: Khi thông tin về chính sách, ngân sách, dự án và thủ tục hành chính được công khai rộng rãi trên môi trường số, nguy cơ nhũng nhiễu, tiêu cực sẽ giảm bớt, tạo niềm tin vững chắc cho Nhân dân và doanh nghiệp.
Thúc đẩy chuyển đổi số và quản trị công hiện đại: Các quy định bắt buộc về số hóa dữ liệu, vận hành cổng thông tin kết nối liên thông và ứng dụng công nghệ hiện đại không chỉ tối ưu hóa quy trình làm việc của cơ quan nhà nước mà còn xây dựng một chính phủ số, xã hội số văn minh.
Việc triển khai thi hành Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 là nhiệm vụ trọng tâm của cả hệ thống chính trị. Với sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ, Kế hoạch chi tiết từ Quyết định 918/QĐ-TTg cùng sự vào cuộc đồng bộ của các Bộ, ngành và địa phương, quyền tiếp cận thông tin của Nhân dân sẽ ngày càng được bảo đảm thực chất, góp phần xây dựng một nền hành chính phục vụ, chuyên nghiệp và hiện đại.