Nhằm cụ thể hóa các cơ chế đặc thù để nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế, ngày 24/6/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 227/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Nghị quyết số 250/2025/QH15 của Quốc hội. Nghị định này mang lại những cơ hội bứt phá cho các địa phương, đặc biệt là các thành phố động lực như Hải Phòng, trong việc mở rộng không gian hợp tác quốc tế và hoàn thiện thể chế hội nhập.

Mở rộng tham gia các mạng lưới hợp tác quốc tế

Nghị định số 227/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về việc tham gia các tổ chức, diễn đàn, mạng lưới hợp tác quốc tế của địa phương mà không thông qua việc ký kết điều ước quốc tế hay thỏa thuận quốc tế. Việc tham gia phải đảm bảo các nguyên tắc: phù hợp với Hiến pháp, pháp luật Việt Nam, lợi ích quốc gia và các đường lối đối ngoại của Đảng. Đặc biệt, các hoạt động này phải đảm bảo yêu cầu về quốc phòng, an ninh và hiệu quả trong phạm vi nguồn kinh phí ngân sách nhà nước được giao hoặc tự chủ theo quy định.

Về trình tự thủ tục, đối với cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh gửi hồ sơ đề xuất lấy ý kiến bằng văn bản của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao và các cơ quan liên quan. Sau khi nghiên cứu tiếp thu ý kiến, Chủ tịch UBND cấp tỉnh sẽ quyết định và chịu trách nhiệm về việc tham gia. Đối với cấp xã, UBND cấp xã gửi hồ sơ đề xuất lên UBND cấp tỉnh. Sau khi lấy ý kiến từ Công an cấp tỉnh, Bộ Chỉ huy Quân sự cấp tỉnh và cơ quan chuyên môn về đối ngoại cấp tỉnh, Chủ tịch UBND cấp tỉnh sẽ ra quyết định bằng văn bản. Hồ sơ đề xuất tham gia phải nêu rõ yêu cầu, mục đích, đánh giá tác động về chính trị, kinh tế - xã hội và tính hiệu quả, nguồn lực thực hiện.

Thí điểm thành lập Văn phòng đại diện địa phương ở nước ngoài

Một trong những nội dung đột phá liên quan trực tiếp đến các trung tâm kinh tế lớn là cơ chế thí điểm thành lập Văn phòng đại diện của UBND cấp tỉnh ở nước ngoài. Theo quy định, các địa phương thuộc nhóm 05 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có giá trị thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) hoặc kim ngạch xuất khẩu hàng hóa cao nhất cả nước trong năm trước đó sẽ được xem xét thí điểm. Với vị thế là một trong những đầu tàu về thu hút FDI và xuất khẩu, Hải Phòng có tiềm năng lớn để triển khai cơ chế này nhằm thúc đẩy hội nhập sâu rộng hơn.

Điều kiện để thành lập văn phòng bao gồm: phù hợp với đường lối đối ngoại; phù hợp nhu cầu, nguồn lực và không làm tăng tổng biên chế của địa phương; có đề án thành lập cụ thể về chức năng, nhiệm vụ và dự kiến trụ sở, kinh phí. Văn phòng đại diện có chức năng chính là đại diện chính thức của UBND cấp tỉnh trong quan hệ với các cơ quan, tổ chức địa phương của quốc gia tiếp nhận. Nhiệm vụ trọng tâm bao gồm: thúc đẩy các chương trình hợp tác, xúc tiến thương mại, đầu tư, văn hóa; nghiên cứu và cung cấp thông tin về tình hình địa phương nước bạn; hỗ trợ các hoạt động giao lưu và quảng bá hình ảnh địa phương Việt Nam.

Nhân sự của văn phòng phải có trình độ đại học trở lên, sử dụng thông thạo tiếng Anh hoặc ngôn ngữ của quốc gia tiếp nhận và có chuyên môn nghiệp vụ phù hợp. Kinh phí hoạt động do ngân sách địa phương bảo đảm. Nhiệm kỳ công tác của thành viên văn phòng thường là 36 tháng và có thể kéo dài nhưng không quá ngày 31/12/2030.

Cơ chế khoán chi nghiên cứu phục vụ hội nhập

Nghị định cũng đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý tài chính thông qua cơ chế khoán chi nghiên cứu phục vụ hội nhập quốc tế. Đối với các nhiệm vụ nghiên cứu xây dựng đề án, chiến lược, định hướng hội nhập quốc tế trọng tâm của địa phương, định mức khoán chi đến sản phẩm cuối cùng tối đa là 350.000.000 đồng/01 đề án.

Việc lập dự toán và quyết toán kinh phí dựa trên kế hoạch và danh mục nhiệm vụ hằng năm, được phê duyệt dựa trên chủ trương của Đảng và nhiệm vụ được giao. Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thẩm quyền phê duyệt kế hoạch và định mức khoán chi đối với các nhiệm vụ thuộc phạm vi quản lý của địa phương. Hồ sơ thanh quyết toán được đơn giản hóa, căn cứ chủ yếu vào sản phẩm cuối cùng hoàn thành và văn bản nghiệm thu của cấp có thẩm quyền. Cơ chế này cho phép tổ chức chủ trì nghiên cứu được tự quyết định điều chỉnh giữa các khoản mục chi, tạo sự linh hoạt và khuyến khích sáng tạo trong công tác nghiên cứu đối ngoại.

Trách nhiệm triển khai của địa phương

Nghị định quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc hướng dẫn và tổ chức thực hiện các nội dung trên địa bàn. Địa phương cần chủ động xây dựng kế hoạch dài hạn và hằng năm về việc tham gia các mạng lưới hợp tác quốc tế để gửi Bộ Ngoại giao tổng hợp báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 30/11 hằng năm. Trong trường hợp cần thiết, Chủ tịch UBND cấp tỉnh xem xét, quyết định việc ban hành văn bản hướng dẫn việc thành lập, tổ chức hoạt động của Văn phòng đại diện ở nước ngoài phù hợp với các quy định chung.

Việc triển khai hiệu quả Nghị định số 227/2026/NĐ-CP sẽ giúp các địa phương khơi thông các nguồn lực, tạo lập hành lang pháp lý minh bạch cho các hoạt động đối ngoại, từ đó đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế và nâng cao vị thế quốc tế của tỉnh, thành phố trong kỷ nguyên mới.