Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu chịu tác động sâu sắc bởi chuyển đổi số và những biến động địa kinh tế, Hợp tác Mê Công - Lan Thương (MLC) đang khẳng định vai trò trụ cột trong việc thắt chặt liên kết tiểu vùng. Từ những hạ tầng kết nối vật lý truyền thống, dòng chảy hợp tác MLC đang chuyển dịch mạnh mẽ sang “kết nối mềm” - kết nối số, thương mại điện tử xuyên biên giới và công nhận tiêu chuẩn kỹ thuật số lẫn nhau. Sự chuyển dịch này không chỉ mở ra cánh cửa kiến tạo cơ hội phát triển cho hơn 90% doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME) trong khu vực, mà còn tạo động lực đột phá cho các trung tâm kinh tế biển năng động của Việt Nam như thành phố Hải Phòng trong việc bứt phá thành kết nối logistics số của Duyên hải Bắc Bộ.

I. BỐI CẢNH MỚI VÀ ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỜNG KINH TẾ SỐ TIỂU VÙNG MÊ KÔNG - LAN THƯƠNG

Bước sang giai đoạn hậu đại dịch COVID-19, nền kinh tế số khu vực Đông Nam Á và tiểu vùng Mê Công - Lan Thương đã chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc mang tính bùng nổ. Theo các báo cáo kinh tế khu vực, quy mô kinh tế số Đông Nam Á đã tăng gấp đôi chỉ trong vòng 3 năm (từ năm 2019 đến 2022, đạt mốc trên 200 tỷ USD) và được dự báo sẽ tiếp tục nhân đôi vào năm 2030. Nền kinh tế số không còn dừng lại ở khái niệm tiềm năng, mà đã trở thành động lực tăng trưởng thực chất, trực tiếp tái định hình phương thức giao thương, logistics và dịch vụ của toàn khu vực.

Nhận thức rõ xu thế đó, Tuyên bố chung Hội nghị cấp cao Hợp tác Mê Công - Lan Thương lần thứ 4 (năm 2023) cũng như Kế hoạch hành động 5 năm MLC giai đoạn 2023–2027 đã đồng thuận xác định: Đổi mới sáng tạo, công nghệ hiện đại, kết nối số và thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới là những trụ cột chiến lược hàng đầu. Đây được xem là “chìa khóa vàng” nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các quốc gia thành viên, thúc đẩy mô hình tăng trưởng bao trùm, đảm bảo không một nền kinh tế hay cộng đồng doanh nghiệp nào bị bỏ lại phía sau.

Đồng thời, Chiến lược Hợp tác MLC 2023–2027 hàm chứa thông điệp: Việc đẩy mạnh hạ tầng kết nối số, tối ưu hóa các quy trình thương mại xuyên biên giới và hỗ trợ tích cực cho sự tham gia của các doanh nghiệp MSME. Việc cụ thể hóa các cam kết cấp cao bằng những chương trình hành động thực tiễn tại từng địa phương chính là thước đo hiệu quả cho sự hợp tác tiểu vùng trong thời đại mới.

II. DẤU ẤN HỘI THẢO KHU VỰC TẠI LÀO: TỪ THẢO LUẬN CHÍNH SÁCH ĐẾN HÀNH ĐỘNG THỰC TIỄN

Cụ thể hóa Kế hoạch hành động MLC, từ ngày 29/7/2026 đến ngày 31/7/2026, tại thị trấn Văng Viêng, tỉnh Viêng Chăn (Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào), Vụ Kinh tế - Bộ Ngoại giao Lào với sự tài trợ từ Quỹ đặc biệt Hợp tác Mê Công - Lan Thương đã tổ chức thành công Hội thảo khu vực với chủ đề: “Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong tương lai, nâng cao năng lực kinh tế số trong khung khổ Hợp tác Mê Công - Lan Thương”.

Sự kiện đã thu hút hơn 40 đại biểu cấp cao, chuyên gia, nhà nghiên cứu và đại diện khu vực tư nhân từ 06 quốc gia thành viên MLC (bao gồm Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan, Trung Quốc và Việt Nam). 

1. Phiên I: Hài hòa hóa chính sách và khuôn khổ pháp lý cho kết nối số khu vực

Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay đối với dòng chảy thương mại số xuyên biên giới trong tiểu vùng chính là sự phân mảnh về pháp lý. Mỗi quốc gia thành viên đang áp dụng các tiêu chuẩn và quy định kỹ thuật số khác nhau liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, giao dịch điện tử và thanh toán số. Sự lệch pha này gia tăng đáng kể chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và tạo ra tâm lý e ngại rủi ro.

Tại hội thảo, đại biểu các nước đã đi đến thống nhất quan trọng: Kết nối hạ tầng cứng (đường bộ, đường sắt, cảng biển) là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Yếu tố cốt lõi mang tính quyết định để giải phóng toàn bộ tiềm năng kinh tế số tiểu vùng chính là phải xây dựng hành lang pháp lý đồng bộ, tiến tới “công nhận lẫn nhau” (Mutual Recognition Agreement - MRA) về các tiêu chuẩn số, chữ ký số và chứng thực điện tử. Điều này sẽ giúp giảm bớt rào cản hành chính, đơn giản hóa quy trình xuất nhập khẩu và minh bạch hóa giao dịch.

2. Phiên II: Nâng cao năng lực MSME thông qua hệ sinh thái nền tảng tích hợp

Khối doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME) hiện đóng góp hơn 90% tổng số cơ sở kinh doanh tại các quốc gia Mê Công - Lan Thương và là xương sống của nền kinh tế. Tuy nhiên, các MSME thường đối mặt với điểm nghẽn truyền thống: chi phí logistics đắt đỏ, thủ tục hải quan phức tạp, thiếu thông tin thị trường và hạn chế về kỹ năng quản trị số.

Các hệ sinh thái nền tảng TMĐT xuyên biên giới tích hợp (kết nối trọn gói từ khâu tiếp thị dựa trên dữ liệu lớn, cổng thanh toán số an toàn đến logistics chuỗi cung ứng) đóng vai trò “thay đổi cuộc chơi” (game-changer). Nhờ có các hệ sinh thái này, một doanh nghiệp nhỏ hoặc hộ kinh doanh tại địa phương hoàn toàn có thể tiếp cận trực tiếp khách hàng quốc tế mà không phải qua nhiều tầng nấc trung gian, giảm đáng kể chi phí vận hành.

3. Kết quả đạt được và cam kết hợp tác

Hội thảo đã thông qua Báo cáo tóm tắt toàn diện (Summary Report), tổng hợp các thách thức cốt lõi, chia sẻ thực tiễn tốt nhất và xây dựng lộ trình ưu tiên để trình lên các cơ chế cấp cao MLC xem xét triển khai. Đồng thời, một bộ khuyến nghị chính sách sơ bộ đã được đề xuất nhằm làm cơ sở cho việc thu hẹp khoảng cách pháp lý, thúc đẩy cơ chế đối thoại công - tư trực tiếp giữa các cơ quan quản lý nhà nước và tập đoàn công nghệ khu vực.

III. BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ HƯỚNG ĐI CHO CÁC ĐỊA PHƯƠNG, DOANH NGHIỆP VIỆT NAM

Từ kết quả làm việc sâu rộng tại Hội thảo khu vực, nhiều bài học kinh nghiệm mang tính chiến lược đã được rút ra, gợi mở hướng đi chủ động cho các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam:

Một là, hoàn thiện hành lang pháp lý và chuẩn hóa quy trình số là ưu tiên số một. Việc đầu tư hạ tầng công nghệ chỉ phát huy tối đa hiệu quả khi đi kèm với niềm tin số và hành lang pháp lý tin cậy. Các địa phương và bộ ngành cần chủ động rà soát, nâng cấp tiêu chuẩn giao dịch điện tử, bảo mật dữ liệu và thanh toán không dùng tiền mặt tương thích với các thông lệ quốc tế.

Hai là, chuyển đổi mạnh mẽ từ hỗ trợ xúc tiến thương mại truyền thống sang nâng cao năng lực xuất khẩu số cho MSME. Cần trang bị cho doanh nghiệp kỹ năng bán hàng trên nền tảng số, tối ưu hóa gian hàng trực tuyến, áp dụng tiếp thị dựa trên dữ liệu và quản trị chuỗi cung ứng thông minh.

Ba là, tăng cường ngoại giao kinh tế số và chủ động tham gia các cơ chế hợp tác tiểu vùng. Việc hiện diện thường xuyên tại các diễn đàn như MLC giúp địa phương cập nhật sớm nhất xu hướng chính sách toàn cầu, đồng thời tranh thủ hiệu quả nguồn lực tài chính, hỗ trợ kỹ thuật từ Quỹ đặc biệt Hợp tác Mê Công - Lan Thương cho các chương trình chuyển đổi số.

Hợp tác Mê Công - Lan Thương không chỉ là câu chuyện của những hiệp định đa phương cấp chính phủ, mà là hành trình mang lại lợi ích thiết thực, đo đếm được cho từng doanh nghiệp và người dân. Việc tăng cường kết nối số, mở rộng không gian thương mại điện tử xuyên biên giới và công nhận tiêu chuẩn pháp lý lẫn nhau chính là nhịp cầu nối liền tiềm năng của 06 quốc gia thành viên.

Cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam - từ các tập đoàn công nghệ lớn đến các cơ sở sản xuất MSME - cần chủ động đón đầu làn sóng chuyển đổi số tiểu vùng, tích cực tham gia các nền tảng số và ứng dụng công nghệ hiện đại. Về phía các cơ quan quản lý, việc tiếp tục đẩy mạnh ngoại giao kinh tế số, chủ động tranh thủ nguồn lực từ Quỹ đặc biệt MLC sẽ là động lực quan trọng góp phần xây dựng một tiểu vùng Mê Công - Lan Thương hòa bình, thịnh vượng và phát triển bền vững.