Trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, tinh thần yêu nước và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc luôn là nguồn lực nội sinh vô giá, quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Trong dòng chảy lịch sử đó, đồng bào ta sinh sống, học tập và làm việc ở nước ngoài luôn hướng về Tổ quốc như một phần máu thịt không thể tách rời. Nhằm định hình đường lối chiến lược cho công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài (NVNONN), Bộ Chính trị đã ban hành hai văn kiện mang tính lịch sử: Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 26/03/2004 và mới đây nhất là Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 02/08/2026. Đứng ở thời điểm năm 2026, khi đất nước đang bước vào một kỷ nguyên phát triển mới, việc phân tích và đánh giá sâu sắc hai Nghị quyết này không chỉ giúp chúng ta thấy rõ tầm nhìn chiến lược của Đảng mà còn định hình giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kiều bào trong thời gian tới.

I. Bối cảnh ra đời của hai Nghị quyết: Sự chuyển mình của đất nước và cộng đồng kiều bào

1. Bối cảnh ra đời của Nghị quyết số 36-NQ/TW (năm 2004)

Vào những năm đầu thế kỷ XXI, cộng đồng NVNONN có khoảng 2,7 triệu người sinh sống ở gần 90 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đây là giai đoạn nước ta đang nỗ lực đẩy mạnh công cuộc đổi mới, chuẩn bị gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Tuy nhiên, bối cảnh lịch sử lúc đó vẫn còn tồn tại những rào cản lớn: một bộ phận kiều bào còn mang nặng mặc cảm, định kiến do lịch sử để lại; tính liên kết cộng đồng chưa cao; các cơ chế, chính sách của Đảng và Nhà nước chưa thực sự đồng bộ và chưa quán triệt sâu sắc tinh thần đại đoàn kết. Việc dạy tiếng Việt và phát huy tiềm năng tri thức kiều bào vẫn còn nhiều hạn chế. Nghị quyết 36-NQ/TW đã ra đời như một lời hiệu triệu, khẳng định mạnh mẽ quan điểm kiều bào là bộ phận không thể tách rời của dân tộc, nhằm xóa bỏ mặc cảm và khơi dậy lòng tự hào quê hương.

2. Bối cảnh ra đời của Nghị quyết số 23-NQ/TW (năm 2026)

Nghị quyết số 23-NQ/TW được ban hành sau hơn 20 năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW, trong một bối cảnh hoàn toàn mới. Cộng đồng NVNONN đã phát triển vượt bậc về cả quy mô lẫn chất lượng, với hơn 6,5 triệu người sinh sống tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đa số kiều bào đã có địa vị pháp lý vững chắc, cuộc sống ổn định và hội nhập sâu rộng vào xã hội sở tại. Đặc biệt, tỷ lệ chuyên gia, trí thức, nhà khoa học, doanh nhân và lao động kỹ thuật cao ngày càng tăng, đóng vai trò quan trọng trong các cơ sở nghiên cứu và tập đoàn công nghệ lớn.

Bên cạnh đó, Việt Nam đang đứng trước vận hội mới – bước vào kỷ nguyên mới với mục tiêu bứt phá mạnh mẽ về công nghệ lõi và chuyển đổi số. Tuy nhiên, thực tế cũng xuất hiện những thách thức: sự phối hợp liên ngành có lúc có nơi còn thiếu đồng bộ; địa vị pháp lý của kiều bào ở một số địa bàn còn khó khăn; và một bộ phận nhỏ vẫn còn định kiến chưa phù hợp với lợi ích quốc gia - dân tộc. Sự chuyển dịch này đòi hỏi một tư duy chiến lược mới, nâng tầm công tác kiều bào từ "vận động, thu hút hữu cơ" sang "phát huy sức mạnh mềm và xây dựng hành lang phát triển đồng hành".

II. Phân tích và đánh giá hai Nghị quyết: Sự kế thừa và phát triển đột phá

1. Điểm tương đồng: Nhất quán quan điểm nền tảng và đại đoàn kết

Hai Nghị quyết thể hiện tính kế thừa sâu sắc trong tư duy chỉ đạo của Đảng:

• Quan điểm nhất quán: Cả hai văn kiện đều khẳng định NVNONN là một bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam, là nguồn lực quan trọng đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

• Giá trị cốt lõi của Đại đoàn kết: Lấy ý thức dân tộc, lòng yêu nước, niềm tự hào và mục tiêu xây dựng đất nước hòa bình, độc lập, phồn vinh làm điểm tương đồng; chủ trương xóa bỏ mặc cảm, định kiến, không phân biệt thành phần giai cấp, tôn giáo hay lý do ra nước ngoài.

• Trách nhiệm hệ thống: Xác định công tác NVNONN là nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị và toàn dân.

2. Những bước phát triển đột phá mang tính thời đại của Nghị quyết 23

3. Đánh giá sự chuyển dịch tư duy chuyên sâu

• Từ "Trọng dụng nhân tài" sang "Kiến tạo môi trường cống hiến công nghệ cao": Nghị quyết 36 tập trung vào các chế độ đãi ngộ đơn thuần. Nghị quyết 23 đã nâng lên tầm cao mới khi yêu cầu thiết lập các mạng lưới hệ sinh thái kết nối bền vững giữa kiều bào với các viện, trường, doanh nghiệp trong nước; tạo điều kiện cho các nhà khoa học kiều bào tham gia sâu vào các chuỗi cung ứng công nghệ cao toàn cầu.

• Từ "Gìn giữ bản sắc" sang "Nâng tầm Sức mạnh mềm dân tộc": Nghị quyết 36 coi việc học tiếng Việt và biểu diễn nghệ thuật là để bảo tồn văn hóa. Nghị quyết 23 định vị kiều bào chính là các "đại sứ văn hóa", "đại sứ hữu nghị" để quảng bá trực tiếp đất nước và con người Việt Nam ra thế giới, đưa văn hóa Việt Nam hòa vào dòng chảy tinh hoa nhân loại.

III. Kỳ vọng trong thời gian tới đối với công tác NVNONN

Thực hiện Nghị quyết 23, toàn Đảng, toàn dân ta đặt kỳ vọng vào những chuyển biến thực chất trong thời gian tới:

1. Xây dựng cộng đồng kiều bào đoàn kết, vững mạnh: Kỳ vọng đến năm 2030, vị thế pháp lý của kiều bào tại các nước sở tại ngày càng vững chắc. Bản sắc văn hóa và tiếng Việt được gìn giữ sâu rộng trong thế hệ trẻ thông qua các phương thức giáo dục số hiện đại.

2. Khơi thông dòng thác tri thức và công nghệ lõi: Với cơ chế thu hút đột phá, kỳ vọng dòng vốn đầu tư từ kiều bào sẽ dịch chuyển mạnh mẽ vào công nghệ cao. Đội ngũ chuyên gia bán dẫn, AI và công nghệ sinh học là NVNONN sẽ trở thành cầu nối vững chắc đưa các tập đoàn công nghệ toàn cầu đến Việt Nam và hỗ trợ doanh nghiệp Việt vươn ra thế giới.

3. Hải Phòng - Điểm sáng tiên phong trong thực thi Nghị quyết: Gắn liền với thực tiễn, Sở Ngoại vụ Hải Phòng đã và đang chủ động đưa tinh thần Nghị quyết vào cuộc sống. Trong chương trình hành động hội nhập quốc tế, Sở đã tích cực kết nối kiều bào; quan tâm tới đời sống vật chất, tinh thần, duy trì và vun đắp văn hóa Việt, tiếng Việt trong các hội đoàn người Hải Phòng ở các nước. Đồng thời, thành phố đã ban hành Quyết định số 3299/QĐ-UBND về Chương trình "Local Go Global" giai đoạn 2026 – 2030 nhằm chủ động mở rộng không gian thương mại quốc tế, trong đó thu hút kiều hối, trí thức kiều bào và doanh nhân kiều bào làm bệ đỡ đưa sản phẩm Hải Phòng ra thị trường thế giới

Nghị quyết số 23-NQ/TW ra đời chính là sự tiếp nối hoàn hảo và nâng tầm chiến lược của Nghị quyết số 36-NQ/TW, đáp ứng trọn vẹn yêu cầu của kỷ nguyên mới. Sức mạnh của dân tộc Việt Nam không bị giới hạn bởi đường biên giới địa lý, mà trải rộng trên khắp hành tinh nhờ vào trái tim hướng về nguồn cội của hơn 6,5 triệu kiều bào. Với tinh thần chủ động, sáng tạo và đổi mới, tin tưởng rằng công tác NVNONN sẽ đạt được những thành tựu rực rỡ hơn nữa, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam hùng cường, thịnh vượng và sánh vai với các cường quốc năm châu./.