Cùng với quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng, đa dạng và toàn diện của Việt Nam trong những năm qua, số lượng công dân Việt Nam di trú ra nước ngoài để lao động, học tập, làm việc, kết hôn ngày càng gia tăng. Việt Nam là một trong những quốc gia có số lượng dân di cư ra nước ngoài khá lớn, đến nay đã lên tới 6 triệu người, có mặt trên 50 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trước tình hình đó, việc tăng cường công tác bảo hộ công dân Việt Nam ở nước ngoài là chủ trương cần thiết, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với công dân.

Hải Phòng là thành phố cảng phát triển, lực lượng lao động dồi dào, trong bối cảnh thế giới phẳng, xu thế di cư phát triển mạnh mẽ, số lượng người dân Hải Phòng di cư ra nước ngoài càng ngày càng gia tăng cả về số lượng và mục đích di cư như: du học, lao động, du lịch, đầu tư, kết hôn với người nước ngoài, xuất cảnh định cư. Địa bàn di cư chủ yếu của người Hải Phòng tập trung nhiều ở các nước như Hàn Quốc, Đài Loan, Thụy Điển, Canada... Lực lượng lao động của thành phố đi làm việc theo hợp đồng chủ yếu tại các quốc gia Malaysia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Ả-rập-xê-út…; đồng thời thời gian gần đây tình trạng di cư bất hợp pháp qua các quốc gia như Campuchia, Myanmar cũng đang trở thành điểm nóng và số người dân Hải Phòng được bảo hộ cũng tăng dần theo từng năm. 

Hiện Việt Nam đã ký kết nhiều Hiệp định và thỏa thuận về lãnh sự với trên 20 quốc gia trên thế giới. Việc ký kết nêu trên đã tạo khung pháp lý vững chắc, bảo vệ quyền lợi công dân, thúc đẩy hợp tác kinh tế-xã hội, tăng cường quan hệ ngoại giao và nâng cao vị thế quốc gia bằng cách quy định rõ ràng về chức năng, nhiệm vụ của cơ quan lãnh sự, quy trình hỗ trợ công dân, xử lý khủng hoảng và hợp pháp hóa giấy tờ, giúp giải quyết các vấn đề phức tạp, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài. 

Trong giai đoạn 2020-2025, thành phố Hải Phòng đã thực hiện bảo hộ công dân cho gần 300 trường hợp, chủ yếu vi phạm các quy định về nhập cảnh, xuất cảnh, cư trú tại nước ngoài, trộm cắp tài sản ở nước ngoài. Gần đây, các trường hợp bảo hộ hầu hết là các đối tượng bị trục xuất khỏi Campuchia, Myanmar là nạn nhân của các tổ chức lừa đảo trái phép. Các hoạt động bảo hộ luôn được triển khai quyết liệt, khẩn trương với tinh thần chủ động, trách nhiệm cao nhất, đặt an toàn tính mạng của công dân lên trên hết, trước hết. 

Tại thành phố, Sở Ngoại vụ là cơ quan đầu mối phối hợp với các cơ quan của Bộ Ngoại giao xử lý các vấn đề liên quan đến bảo hộ công dân thành phố ở nước ngoài. Có trách nhiệm phối hợp với thân nhân các nạn nhân được bảo hộ để hướng dẫn triển khai các thủ tục trong và ngoài nước. Đồng thời, hỗ trợ các gia đình kết nối nhanh chóng với cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước ngoài để thực hiện công tác bảo hộ đảm bảo tuân thủ trình tự pháp luật trong nước và nước sở tại.

Có thể thấy, công tác bảo hộ công dân thời gian qua đạt được những kết quả tích cực, bên cạnh sự nỗ lực của các cơ quan chức năng Việt Nam ở ngoài nước, còn có sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng ở nước sở tại. Làm tốt công tác này khẳng định trách nhiệm của chính quyền địa phương đối với cộng đồng người Hải Phòng ở nước ngoài, giúp họ yên tâm lao động, học tập. Là sợi dây gắn kết, củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, mang tính nhân văn sâu sắc. Đồng thời, nâng cao vị thế của đất nước trên trường quốc tế về năng lực quốc gia trong bảo vệ công dân. 

Trước bối cảnh tình hình thế giới tiếp tục có nhiều diễn biến phức tạp, khó lường, đặc biệt là phát sinh nhiều loại tội phạm ở nước ngoài, đặc biệt là các hình thức lừa đảo qua mạng, cần có phương thức bảo hộ công dân mới, trước đây chưa xảy ra hoặc ít xảy ra. Đây là các thách thức lớn đối với công tác bảo hộ công dân trong thời gian tới. Triển khai tốt công tác bảo hộ công dân cũng sẽ góp phần tăng cường sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, trong đó tập trung:

Thứ nhất, thường xuyên tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục pháp luật, hướng dẫn và phổ biến cho công dân biết về các quyền và lợi ích mà họ được hưởng khi ra nước ngoài; chủ động thông tin, truyền thông nhanh chóng, kịp thời, chính xác về các vụ việc bảo hộ công dân bằng nhiều hình thức, đặc biệt là các vụ việc được dư luận quan tâm.

Thứ Hai, tiếp tục triển khai có hiệu quả công tác phối hợp giữa cơ quan, ban ngành từ trung ương tới địa phương nhằm quản lý tốt hơn các hoạt động di cư bất hợp pháp và công tác tiếp nhận người di cư hồi hương 

Thứ Ba, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thực hiện công tác bảo hộ công dân với quan điểm tận tụy, kịp thời và trách nhiệm. Với sự bùng nổ và phát triển của  mạng xã hội, các cá nhân được bảo hộ cũng sẽ là nguồn tin, do đó, việc bảo hộ đồng thời phải đáp ứng thêm sự quan tâm của dư luận về những việc đã làm, những nỗ lực của cơ quan chuyên trách, từ đó củng cố và lan tỏa niềm tin của người dân.

Thứ Tư, phối hợp với Bộ Ngoại giao cung cấp số liệu di cư để xây dựng hoàn thiện Cơ sở dữ liệu di cư phục vụ triển khai công tác bảo hộ công dân và đổi mới phương thức làm việc thông qua khai thác dữ liệu trên nền tảng số.